Historia Domu pamięci Zofii Ryży

Historia

Co można obejrzeć

Zwiedzanie

Opis budynku

Historia
Dom pamięci Zofii Ryży wybudowany został w latach 1881-83 roku przez
Wincentego Ryżego i nazwany na część żony założyciela i swojej ostatniej mieszkanki, Zoffi Ryży, która stała się kontynuatorką dzieła swego ojca i krzewiła język ojczysty oraz historię polski wśród młodzieży adampolskiej. Dom rodziny Ryżych był jednym z najokazalszych  w całej wsi i od początku swego istnienia pełnił rolę ośrodka kultury. Znajdował się w nim  najbogatszy  księgozbiorów literatury polskiej w Adampolu.

Dom Ryżych był także jednym z najstarszych pensjonatów we wsi i zawsze tętnił życiem.
Świadczą o tym liczne, wielojęzyczne wpisy w zachowanych kilkunastu księgach
pamiątkowych. Najstarszy  wpis pochodzi z 1916 roku.

Zgodnie z życzeniem Zofii Ryzy oraz dzięki dobrej woli jej spadkobierców,
Lesława Ryżego i Antoniego Dochody i wsparciu powstałej w 1991 r. w Warszawie Fundacji Kulturalnej Adampol, dom ten stał się miejscem, w którym
zgromadzono i udostępniono pamiątki z historii Adampola i życia jego
mieszkańców. Koncepcję utworzenia domu pamięci opracował jesienią 1991 r. kustosz
Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Marek Sztrantowicz, a prace
przygotowawcze wykonała wiosną 1992 r. grupa etnografów z Warszawy.
Dom Pamięci Zofii Ryży został oficjalnie otwarty przy okazji obchodów 150-lecia osady, 4
lipca 1992 roku.  W latach 2001-2003 został przeprowadzony jego remont oraz konserwacja.

Wykonano stałe ekspozycje. Właściciele: Antoni Dochoda i Lesław Ryży (Leslaf Rizi)
wykonali prace remontowe i przygotowawcze. W roku 2002 ekipa pod kierunkiem Jerzego
Szałygina, specjalisty ds. konserwacji architektury drewnianej, przeprowadziła- na
zlecenie Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa - konserwację budynku i jego
wyposażenia. Również na zlecenie Rady OPW i M dr Anna Malewska-Szałygin z Katedry
Etnologii i Antropologii Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z mgr Jolantą
Adamską z biura Rady OPW i M uzupełniły ekspozycję stałą.

Dom składa się z czterech sal, w których zachowano stare meble i część dawnego
wyposażenia. Na ścianach oraz w gablotach rozmieszczono fotografie, portrety
i obrazy, a także dokumenty ilustrujące bogatą historię polskiej osady.

<<do góry

Można obejrzeć między innymi:

• meble i wyposażenie domu,

• zbiory należące do rodziny Ryżych,

• kopie dokumentów z Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie oraz adampolskich
  ksiąg parafialnych,

• materiały z wystawy przygotowanej w 1992 r.,

• eksponaty, dokumenty i fotografie rodziny Ryżych, Ziółkowskich, rodziny Dochodów,
  rodziny Wilkoszewskich, rodziny Kępków oraz fotografie ofiarowywane przez Wiktora
  Gażewicza (Viktora Gazevica), Daniela Ochockiego, Fryderyka Nowickiego i Rady
  Ochrony walk i Męczeństwa, a także wykonane przez ks. Grzegorza Kubińskiego.

<<do góry

 
Zwiedzanie:

Dom Ryżych można zwiedzać w okresie 1 V - 31 X w soboty, niedziele i święta, a w okresie 1 XI - 30 IV -  w niedziele.

 <<do góry

Opis budynku:

Dom Pamięci Zofii Ryży został zbudowany z dużych głazów łączonych glinianą zaprawą
zmieszaną ze słomą, które wypełniały przestrzeń pomiędzy drewnianą konstrukcją
wykonaną z grubych belek. Tak zrobione ściany pokryte z obu stron glinianą wyprawą
są bardzo grube i dość dobrze chronią przed zimowymi chłodami. Dwuspadowy dach o
krokwiowej konstrukcji z mocnych belek kasztanowca pokryty był najprawdopodobniej strzechą lub dachówką.

Do wnętrza domu prowadzi niewielki ganek, z którego wchodzi się do największego
pokoju zwanego Salą. Sala pełniła również rolę kuchni, była pomieszczeniem, w
którym skupiało się codzienne życie domowników kolejnych pokoleń rodziny. Drugi duży pokój od strony frontowej budynku to Biblioteka. Jego nazwa pozostała z czasów, gdy rodzinny księgozbiór był najbogatszy w całej wsi, a Wincenty Ryży gromadził książki w ojczystym języku.

W miarę powiększenia się rodziny dom stawał się coraz bardziej ciasny i dlatego na
początku XX wieku Wincenty Ryży postanowił rozbudować i powiększono o kolejne
pokoje. I tak: kuchnię  w kuchni przybył piec chlebowy, w którym suszone były także grzyby.
Do ściany szczytowej została dobudowana i połączona ze starą
szerokimi drzwiami dzielącymi dwa korytarze nowa część domu. Z jednej z nich prowadzą strome schody na poddasze, gdzie urządzone zostały dodatkowo dwa jeszcze pokoje. Ściany wzniesiono nie z tradycyjnego kamienia, lecz wykonano je w postaci ramy z belek kasztanowca, pomiędzy którymi przeplatano ściśle gałęzie oblepiając je następnie z obu stron gliną.  Większość domów na przełomie XIX i  XX wieku budowano we wsi właśnie w ten sposób.

Przyszłymi spadkobiercami Domu Pamieci Zofii Ryży, przeznaczonego na cele społeczne, są córka Lesława, Agnes Modlińska (z domu Agnieszka Ryży), syn Tadeus Rizi (Tadeusz
Ryży) oraz córka Antoniego Dochody, Ira Kohle i syn Jan Dochoda

<<do góry

© All rights reserved

Projekt i Wykonanie